December 7, 2020

Σαν σήμερα: Γεννιέται ο Νόαμ Τσόμσκι

Σαν σήμερα (7/12/1928) γεννιέται ο Αμερικανός γλωσσολόγος και καθηγητής των Πανεπιστημίων της Αριζόνα και του ΜΙΤ, Νόαμ Τσόμσκι, που από πολλούς θεωρείται και ως ο κορυφαίος επιστήμονας εν ζωή. Παράλληλα, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους διανοούμενους του πλανήτη, έχοντας συγγράψει πλήθος βιβλίων και άρθρων και έχοντας δώσει πληθώρα διαλέξεων σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, από την ιστορία και τη φιλοσοφία ως την οικονομία και την πολιτική.

Αποκορύφωμα του επιστημονικού του έργου αποτέλεσε η θεωρία της «γενετικής-μετασχηματιστικής γραμματικής» που περιγράφεται στο βιβλίο του «Συντακτικές Δομές». Εκεί, ο Τσόμσκι πρότεινε ριζοσπαστικές για την εποχή παραδοχές, όπως ότι η ικανότητα του ανθρώπου να παράγει και να κατανοεί ασύλληπτο αριθμό προτάσεων είναι έμφυτη, κάτι που μας οδηγεί στην υπόθεση πως υπάρχουν γλωσσικές καθολικές, γενικευμένες δομές και περιορισμοί, στους οποίους υπακούν όλες οι φυσικές γλώσσες, παρά την μεγάλη ποικιλία που φαίνεται πως έχουν.

Για αυτό το λόγο, ένα παιδί είναι ικανό να μάθει τη μητρική του γλώσσα σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα, παρά το γεγονός πως τα δεδομένα που έχει στη διάθεσή του είναι εντελώς αποσπασματικά. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, τα παιδιά δεν γεννιούνται «tabula rasa» (κενό χαρτί), αλλά διαθέτουν έμφυτους, γενετικούς μηχανισμούς για την κατάκτηση της γλώσσας.

Πέρα όμως από την επιστημονική καταξίωση, ο Τσόμσκι ήταν πάντοτε ιδιαίτερα ενεργός στο δημόσιο διάλογο. Η κριτική του απέναντι στην εξωτερική πολιτική της χώρας του, αλλά και ενάντια στις αμερικανικές οικονομικές ελίτ, του έχει αποφέρει τον χαρακτηρισμό του «σπουδαιότερου πολιτικού αντιφρονούντα του δεύτερου μισού 20ού αιώνα».

Έχει πει, μεταξύ άλλων, πως «η πανδημία απορρέει από τις αποτυχίες του νεοφιλελευθερισμού και συνιστά παράδειγμα της τρομερής ζημιάς που έχει προκαλέσει», τονίζοντας παράλληλα πως «από το 2003, μετά τον περιορισμό της επιδημίας του SARS, οι επιστήμονες προειδοποιούσαν για την πιθανότητα μιας επόμενης επιδημίας κορωνοϊού και σκιαγραφούσαν πιθανούς τρόπους αντιμετώπισης. Όμως η γνώση δεν αρκεί. Απαιτούνται δράσεις. Η προφανής επιλογή είναι οι μεγάλες φαρμακοβιομηχανίες, διογκωμένες από τα δώρα του δημόσιου τομέα, χάρη στους μηχανισμούς της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης. Η λογική του καπιταλισμού, βέβαια, απαγορεύει κάτι τέτοιο. Δεν είναι επικερδές να προετοιμάζεσαι για μελλοντικές καταστροφές. Απομένει λοιπόν η κυβέρνηση, η οποία έχει ουσιαστικά την ευθύνη για την ανάπτυξη περισσότερων εμβολίων και φαρμάκων. Ωστόσο, αυτό εμποδίζεται από το νεοφιλελεύθερο δόγμα: η κυβέρνηση είναι το πρόβλημα, όπως επαναλάμβανε μονότονα ο Ρέιγκαν. Οπότε δεν έγινε το παραμικρό».

Έχει επίσης σχολιάσει το δίπολο ελευθερία ή ασφάλεια, υποστηρίζοντας πως σε συνθήκες κρίσης «οι άνθρωποι είναι εύλογα πρόθυμοι να θυσιάσουν προσωρινά ένα μέρος της ελευθερίας τους, προκειμένου να αντιμετωπίσουν την κρίση. Μεταξύ όσων αποκτούν προσωρινά αυξημένες εξουσίες, ορισμένοι είναι βέβαιο ότι θα επιχειρήσουν να τις διαιωνίσουν. Συμβαίνει μπροστά στα μάτια μας. Εάν ο λαός υποκύψει, θα το πετύχουν. Οφείλουμε να θυμόμαστε τα λόγια του Ντέιβιντ Χιουμ, στο εναρκτήριο απόσπασμα της πρώτης σύγχρονης πραγματείας περί πολιτικής επιστήμης: «Η δύναμη είναι πάντοτε στο μέρος των αρχομένων, οι άρχοντες δεν έχουν τίποτα για να τους στηρίζει παρά το δόγμα». Οι αρχόμενοι, οι πολίτες, δεν πρέπει να αποδεχθούν την παθητικότητα που υπαγορεύουν οι ισχυροί. Αν το κάνουν, η μοίρα τους θα είναι ζοφερή».

Ωστόσο, όπως ο ίδιος επισημαίνει, «η πανδημία δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση τη σοβαρότερη κρίση που αντιμετωπίζουμε». Κι αυτό γιατί, όπως λέει, «θα υπάρξει ανάκαμψη από την πανδημία, με τρομερό κόστος. Δεν θα υπάρξει, όμως, ανάκαμψη από το λιώσιμο των πάγων και την υπερθέρμανση του πλανήτη, που μπορεί να καταστήσει κυριολεκτικά ακατοίκητο ένα μεγάλο μέρος του, ακόμη και πριν από το τέλος αυτού του αιώνα, με αδιανόητες συνέπειες. Όπως και στην περίπτωση της πανδημίας, βλέπουμε στην πράξη τη λογική του καπιταλισμού. Και σε αυτή την περίπτωση, η απειλή για την επιβίωση της ανθρωπότητας εντείνεται από τα κακοήθη στοιχεία που βρίσκονται στον πυρήνα της παγκόσμιας εξουσίας. Η κυβέρνηση Τραμπ είναι αφοσιωμένη με τέτοιο ζήλο σε όσους ψηφοφόρους της διαθέτουν τεράστιο πλούτο και επιχειρηματική εξουσία, ώστε μεγιστοποιεί τη χρήση ορυκτών καυσίμων και απορρυθμίζει το κανονιστικό πλαίσιο που παρέχει έστω λίγο χρόνο για την αναστροφή της πορείας και την αποτροπή της καταστροφής».

 

Leave a Reply

%d bloggers like this: